Bağımsız dijital dizinBaşvurular editör kontrolünden geçer
Çankaya Kent Rehberi içeriği

Bilişsel Çarpıtmaları Fark Etmek İçin Adım Adım Yaklaşım

Bilişsel çarpıtmalar, zihnin olayları yorumlarken kendiliğinden yaptığı sistematik düşünme hatalarıdır. Çoğu zaman gerçek gibi hissettirdikleri için fark edilmezler. Oysa bir düşüncenin gerçek gibi hissettirmesi, gerçek olduğunu göstermez. Çarpıtmaları fark etmek, onlardan kurtulmanın değil, onlarla ilişkinizi değiştirmenin ilk adımıdır.

Önce duyguyu yakalayın

Çarpıtmayı doğrudan aramak zordur. Bunun yerine duygudaki ani değişime odaklanın. Gün içinde keyfiniz birden kaçtığında, kaygınız ya da öfkeniz yükseldiğinde durup şunu sorun: Az önce aklımdan ne geçti? Duyguyu adlandırın ve şiddetini 0 ile 100 arasında puanlayın. Bu puan, ileride düşünceyi sorguladıktan sonra neyin değiştiğini görmenizi sağlar. Kişisel ihtiyaçlara göre şekillenen bir plan için Çankaya oyun terapisi hizmetlerinden yararlanılabilir.

Düşünceyi tam cümleyle yazıya dökün

Zihinden geçen düşünce çoğu zaman yarım ve hızlıdır. Kâğıda ya da telefon notlarına tam cümle olarak yazın. “Kötü hissediyorum” bir duygudur, “Toplantıda saçma bir şey söyledim, herkes benden hoşlanmıyor” ise bir düşüncedir. Yazdığınızda düşünce sabitlenir ve üzerinde çalışılabilir hale gelir. Yanına olayı da kısaca not edin: ne zaman, nerede, ne oldu.

Yaygın kalıplarla karşılaştırın

Yazdığınız cümleyi bilinen çarpıtma türleriyle kıyaslayın. Felaketleştirme, küçük bir olumsuzluğun en kötü sonuca varacağını varsaymaktır. Zihin okuma, kanıt olmadan başkalarının ne düşündüğünü bildiğinizi sanmaktır. Hep ya da hiç düşüncesi, durumları yalnızca siyah ve beyaz görmektir. Aşırı genelleme, tek bir olaydan “her zaman” ve “asla” gibi sonuçlar çıkarmaktır. Kişiselleştirme ise sizinle ilgisi olmayan olaylarda kendinizi sorumlu tutmaktır. Bir düşünce birden fazla kalıba uyabilir; mükemmel eşleşme aramanız gerekmez, amaç düşünceye mesafe kazanmaktır. Bu dönemi daha sakin geçirmek için oyun terapisi Çankaya kapsamında birkaç seans planlamak işe yarayabilir.

Kanıtları ve alternatifleri tartın

Şimdi düşünceye bir araştırmacı gibi yaklaşın. Bu düşünceyi destekleyen somut veriler neler, desteklemeyenler neler? Aynı durumu yaşayan bir arkadaşıma ne söylerdim? Olaya bakmanın başka bir yolu olabilir mi? Ardından daha dengeli bir cümle kurun: “Konuşmam kusursuz değildi, ama kimse tepki vermedi ve toplantı normal devam etti.” Sonra duygunuzu yeniden puanlayın. Düşüş küçük bile olsa yöntem işliyor demektir.

Bu alışkanlık birkaç hafta düzenli uygulandığında otomatik düşünceleri yakalamak kolaylaşır. Yoğun kaygı, depresif belirtiler ya da günlük işleyişi bozan düşünce döngüleri varsa, süreci bir ruh sağlığı uzmanıyla birlikte yürütmek çok daha güvenli ve verimli olacaktır.